tetterettet

ENSEMBLE KLANG XL

Fausto Romitelli’s Professor Bad Trip is een algemeen erkend hoogtepunt in het componeren van de afgelopen twintig jaar, en bovendien het eerste muzikale meesterwerk dat in de eenentwintigste eeuw werd voltooid. Wonderlijk genoeg is deze briljante vervlechting van uitgebalanceerde klanksynthese en verzengende rockmuziek nog nooit in zijn geheel in Nederland te horen en te zien geweest.


Onder leiding van niemand minder dan dirigent Christian Karlsen brengt Klang XL, een combinatie van Klang- en andere topmusici uit onder meer Asko|Schönberg en het Matangi Quartet, daar verandering in. Lichtkunstenaar Meeus van Dis die met zijn prachtige licht- en videoinstallaties rockconcert-achtige effecten veroorzaakt, zal bij deze show een fonkelnieuw lichtplan ontwerpen.

Romitelli (Milaan, 1963-2004) was een van de meestbelovende componisten van de jonge Italiaanse generatie. Hij studeerde bij Franco Donatoni aan de Accademia Chigiana in Siena en aan de Scuola Civica in Milaan. In 1990 vestigde hij zich in Parijs waar hij aan het IRCAM muziekinformatica studeerde, en spectrale technieken bij Gérard Grisey en Tristan Murail.

Van 1993 tot 1995 werkte hij met de groep Représentations Musicales als compositeur de recherche. Romitelli raakte geboeid door en bedreven in het creëren van klankcomplexen waarin harmonie en timbre in elkaar overvloeien; in het bedenken van akoestische simulaties van elektronische klanken; in het kneden en vervormen daarvan. Hij ontdekte verbanden met de alternatieve en psychedelische rock, maar niet de voor de hand liggende: vooral de energie, de onzuiverheid en het ongeremde elektronicagebruik van rockbands spraken hem aan.

Vervorming, verzadiging, en 'vuile' harmonieën maakten deel uit van Romitelli’s muzikaal universum. Zijn grote voorbeelden waren György Ligeti, Giacinto Scelsi, Karlheinz Stockhausen, Pierre Boulez en Gérard Grisey. Hij hield van het werk van underground strip-tekenaar Gianluca Lerici, de verwrongen figuren van Francis Bacon, beat generation-gedichten van Allen Ginsberg en, niet in de laatste plaats, de onder de invloed van mescaline geschreven teksten van Henri Michaux. Romitelli’s compoisities Acid Dreams & Spanish Queens uit 1994 voor versterkt ensemble, EnTrance (1995) en Cupio Dissolvi (1996) getuigden daar al van. En vooral Professor Bad Trip, dat hij voltooide in 2001.

Professor Bad Trip is een 45 minuten durend werk voor tien musici: fluit, klarinet, trompet, percussie, piano, gitaar, basgitaar, viool, altviool en cello, gecombineerd met (stevige) versterking en elektronica. Het stuk gaat over het oproepen van de effecten van een bad trip op acid, ofwel lsd. Voor wie zich van zo’n ervaring geen voorstelling van kan maken: tijdens een lsd-trip ziet de werkelijkheid er grondig vervormd en onbegrijpelijk uit. Alle zintuigen raken in de war, kleuren worden onvoorstelbaar intens, alledaagse voorwerpen nemen bizarre en soms wonderschone vormen aan. Effecten als urenlang luidkeels gebazel of het voeren van een uitvoerige conversatie met bomen zijn geen uitzondering. Maar soms raakt de gebruiker in paniek of bevangen door achtervolgingswaanzin, wat kan leiden tot een (tijdelijke) psychose. Door dit fantastisch onrustbarende palet liet Romitelli zich inspireren, zijn creativiteit werd verder gevoed door rockbands die hetzelfde onderwerp behandelden zoals Pink Floyd en The Doors, en door de boeken van de bovengenoemde Belgische surrealistische dichter, schrijver en schilder Henri Michaux.

Boven de partituur van Professor Bad Trip prijkt bij wijze van voorwoord een citaat uit Michaux’s Connaissance par les gouffres: ‘Er doet zich een overweldigende herverdeling van gevoeligheid voor, wat alles bizar maakt, een voortdurende complexe herverdeling van gewaarwordingen. Hier neem je minder waar, daar juist meer. Hier en daar waar? In tientallen ‘hieren’ en tientallen ‘daren’ waar je geen weet van had, die je niet herkende.’ Romitelli schreef het stuk deels voor het Belgische ensemble Ictus dat de muziek herhaaldelijk uitvoerde en in 2009 uitbracht op cd. Jean-Luc Plouvier, pianist en artistiek leider van Ictus, schrijft in het cd-boekje: ‘Voor Romitelli telt enkel om zich koudweg in het delirium te storten zonder zijn métier te verloochenen. Zonder terug te vallen op improvisatie of vereenvoudiging ontwikkelt hij in zijn werken heel precies een instrumentale stijl die alle mogelijkheden van de onzuivere klank incorporeert, de grillige frasen van de gitaarhelden en alle harmonische mutaties van helderheid tot absolute verwringing.’

Professor Bad Trip telt drie delen, colleges van de professor, ze heten kortweg Les 1, Les 2 en Les 3. Plouvier noemt ze ‘kunstmatig, vervormd en gefilterd, net zo gespeend van melancholie als van dweperig enthousiasme voor technologie. De pioniers van de elektronische muziek repten enthousiast over de “oneindige mogelijkheden” en “nooit eerder beschikbare bronnen” van het de kunst van het “klanken componeren”. Met Professor Bad Trip laten we zelfs het uitzwaaien van die benadering ver achter ons. Bij Romitelli dient het timbre niet als een onuitputtelijke bron, maar als een verminkend element. [...] De processen die in Bad Trip aan het werk zijn wortelen in korte en naïeve proposities, complexe en gladde melodische brokstukken, verleidelijke en fragiele harmonieën, in korte versieringen heftig als een zucht.’

Kort en goed: Professor Bad Trip is kundig gecomponeerde muziek voor een nieuwe muziek-publiek dat zich door een stevig geluidsniveau niet laat afschrikken, en voor een rockpubliek met een meer dan gemiddeld verfijnde smaak.

 

 

 

 

Ensemble Klang XL
o.l.v. Christian Karlsen

Pete Harden basgitaar (Klang)
Saskia Lankhoorn piano (Klang)
Aart Strootman gitaar (Klang)
Joey Marijs percussie (Klang, ASKO|Schönberg)
Frank Braafhart trompet (ASKO|Schönberg)
Maria-Paula Majoor viool (Matangi Quartet)
Karsten Kleijer altviool (Matangi Quartet)
Arno van der Vuurst cello (Matangi Quartet)
Felicia van den End fluit
Lars Wouters van den Oudenweijer klarinetten

Arne Bock elektronica en geluidstechniek
Meeus van Dis licht- en video-ontwerp, lichttechniek

duur circa 45 minuten

__________________________________________

 

__________________________________________