tetterettet

FANTASTIC WOMEN

Trots. Mooi. Lijdzaam. Grappig. Mannelijk. Lelijk. Slachtoffer. Dader. Sexy. Bizar. Boos. Zwak. Hoer. Sterk. Fragiel. Fantastisch. In Fantastic women toont een internationaal gezelschap van tien vrouwen in tien nieuwe liederen de absurde realiteit van het vrouw-zijn.


In een gedeconstrueerd liedrecital claimen sopraan Bauwien van der Meer en pianiste Caecilia Boschman een plaats voor zichzelf, voor de tien vrouwen die de muziek in deze voorstelling schreven en voor alle vrouwen wereldwijd. Geïnspireerd door de heldinnen Maya Angelou, Sylvia Plath, Hannah Gadsby en Mathilde Wesendonck spelen zij Fantastic women,een poëtische stand up die geen aanklacht is maar een podium voor de fantastische vrouw. Regisseur Jorinde Keesmaat smeedt bizarre feiten en humor, pure provocatie en bewondering samen tot een persoonlijk monument voor de self made woman met al haar twijfel en haar leed, haar strijd en haar succes.


Fantastic women is een voorstelling met de statuur van een liedrecital en de levendigheid van een variété-act. Niet dat het een vrolijke boel zal worden, het thema van dit project is vrouwenkwesties: tien componistes stellen aan de hand van indringende muziek en (in veel gevallen eigen) teksten de positie van vrouwen anno 2018 aan de orde. Vrouwen van Tunesische, Nederlandse, Australische, Cypriotische, en nog zes verschillende achtergronden. Van twee of drie van hen zal een bestaand, ten onrechte nog maar zelden gehoord werk worden uitgevoerd, alle andere stukken worden speciaal voor dit project geschreven.

De combinatie van zang en piano leent zich uitstekend voor een prikkelende theatrale aanpak zonder dat daar al te dramatische ingrepen voor nodig zijn. Bedenkster Bauwien van der Meer: ‘Zowel muzikaal als theatraal wil ik iets kaals, iets uitgebeends: twee vrouwen op het podium, geen grootste decors, eerder een adequate installatie, oogstrelend, verrassend en to the point’. Niet toevallig precies de aanpak waarin ook de regisseuse Jorinde Keesmaat zich uitstekend kan vinden.

De kinderen
‘De realiteit is dat vrouwen niet met respect behandeld willen worden door hun sekspartner; dat ze helemaal niet willen dat je hun nee, hun weerstand respecteert’, sprak onlangs een nieuw lid van de Nederlandse volksvertegenwoordiging. Intussen bestaat slechts een derde van dit parlement uit vrouwen, terwijl zij meer dan de helft van de bevolking uitmaken. Hoe kan dat? En er is meer. Vrouwen die hetzelfde werk doen als mannen en daar dezelfde kwalificaties voor hebben, krijgen nog altijd niet hetzelfde betaald. Bauwien: ‘De meeste banen in mijn sector, de culturele sector nota bene, worden bezet door mannen terwijl er in de kunsten en muziek meer gekwalificeerde vrouwen dan mannen rondlopen. Als ik werk, vragen mensen mij geregeld: “En waar zijn de kinderen nu?” Niemand vraagt dit aan een werkende man. En dan leef ik nog in een van de meest ontwikkelde landen ter wereld.

Serieus of grappig, boos of bang
‘Toen ik opgroeide, merkte ik niets van dit alles. Ik kom uit een artistieke familie met sterke, zelfstandige vrouwen. Mijn moeder werkte, het was de tijd van de seksuele bevrijding. Gelijkheid van man en vrouw? Ik had toen geen reden daar over na te denken, maar sindsdien is de situatie er alleen maar slechter op geworden, Nederland is in 2016 zelfs uit de top-vijftien gevallen in de Global Gender Gap Index van het World Economic Forum. Ik vind dat onvoorstelbaar en besloot mijn verbijstering in actie om te zetten. Wat hebben vrouwen zelf over dit alles te zeggen? Over hun leven, hun werk, hun liefde en lijf, over hun muziek? Met hun woorden wil ik spreken, zingen, de vrouwelijke stem moet gehoord worden. Daarom heb ik tien fantastische vrouwelijke componisten gevraagd voor mij en pianiste Reinild Mees een lied te schrijven, een lied over wat het voor hen betekent vrouw te zijn. Hoe leven en werken zij, hoe is het om moeder te zijn, de vrouw van, componist, artiest, een seksueel wezen? Hard of zacht, serieus of grappig, boos of bang, ruw of teder: ik ze vroeg om liederen die hen een stem geven, die vrouwelijkheid een stem geven.’

Nieuwe muziek
‘Het is natuurlijk heerlijk oude muziek en klassieke muziek te zingen, muziek die zich heeft bewezen, die de tand des tijds heeft weerstaan, muziek die het brevet van eeuwig durende schoonheid draagt. Ik heb na mijn studie heel veel hedendaagse muziek gezongen en in muziektheatervoorstellingen gestaan. Dat betekent gewoonlijk lange uren, moeilijke noten, zuinige betaling en weinig roem. De moderne muziektheaterproducties die ik deed beleefden gewoonlijk maar één, soms twee uitvoeringen, bij hoge uitzondering drie. Toch moeten ook die worden uitgevoerd, ze zijn spannend, de spiegel van ons leven. Nieuwe kwaliteitsmuziek verdient net zo'n kans als die van de oude meesters, alleen door deze uitvoeringspraktijk te blijven voeden wordt kunstmuziek geen dode kunst.’

Liedvorm
‘Ik wil alles zo kaal en puur mogelijk, in een lied van drie minuten kan net zoveel worden gezegd als in een avondvullende opera. De essentie, daar gaat het mij om. Een lied is voor de vocale muziek wat een strijkkwartet is voor de symfonische muziek: een uitgebeende, pure vorm, de meesterproef voor een componist. Zij kan zich niet verschuilen achter toeters en bellen, achter een rijke orkestratie, elektronica. Wel zijn er allerlei harmonische en klankmogelijkheden voorhanden door de vleugel of piano inventief te verrijken met flageolet-, ruis- en percussiemogelijkheden. Een andere reden voor het kiezen voor een liedrecital is dat er een licht oubollig imago aan deze voordrachtskunst kleeft, iets negentiende-eeuws, en met dat stigma wil ik spelen. Ik vind dat dit nog altijd, of misschien opnieuw een relevante kunstvorm is in het huidige magere culturele klimaat. De geschiedenis leert dat kamermuziek floreert onder moeilijke omstandigheden; de laatste jaren treed ik ook weer op tussen de schuifdeuren.’