tetterettet

Ton Koopman

‘Mijn drijfveer is vernieuwen’, zegt deze conservator van oude muziek. ‘In mijn muzikale filosofie spelen ritme, dynamiek, afwisseling en improvisatie de hoofdrol. Ik gun musici meer vrijheden dan de gemiddelde orkestleider, want vrijheid en losheid hoort bij barokmuziek. En als je muziek uit de zeventiende en achttiende eeuw speelt moet tastbaar zijn dat die destijds klonk in kerken en paleizen.'

'Onze uitvoeringen ademen de ambiance, de sfeer, die levendigheid van toen, als in een docudrama avant la lettre over de tijdgeest. Een orkestleider moet proberen in de schoenen te gaan staan van iemand uit de zeventiende, achttiende eeuw. Ik pretendeer niet dat ik muziek kan maken zoals Bach, ik probeer een goede leerling te zijn.’

Snaren van darm
Een heel goede leerling werd hij nadat hij in de jaren zeventig van de vorige eeuw samen met Gustav Leonhardt en Frans Brüggen de basis legde voor de historisch verantwoorde uitvoeringspraktijk van oude muziek. Niet alleen brachten zij de bezettingen terug naar hoe de componisten ze voorschreven, ook namen zij afscheid van de concertvleugel, het overmatig tremoleren, de operadiva, de viool met stalen snaren. Fortepiano en klavecimbel kwamen ervoor in de plaats. Strakke stemmen met hoogstens een lichte trilling. Jongenssopraan en countertenor. Snaren van darm. Die benadering sloeg aan, ook in het buitenland, en in de loop der jaren werd de historisch verantwoorde uitvoeringspraktijk wereldwijd omarmd. In de eerste plaats door musici, ensembles en orkesten die zich in oude muziek specialiseerden. Vervolgens ook door met moderne instrumenten bezette orkesten die zich door bijvoorbeeld Koopman of Brüggen lieten leiden

Hoe het ook kan
Ton Koopman paart academische precisie aan haast vrijbuiterig speelplezier, een grondige cultuurhistorische kennis aan vrijzinnig gebruik van moderne inzichten. Hij is een rekkelijke estheet. Hij is een uitvinder en visionair; musici en orkestleiders doen er hun voordeel mee. En, voor een podiumkunstenaar misschien wel het belangrijkst: dit alles leidt tot hemelbestormend prachtig uitgevoerde oude muziek die niet afgestoft klinkt maar fonkelnieuw, keer op keer weer. Want het gaat Koopman er niet om hoe het precies hoort, maar hoe het óók kan. Rekkelijkheid is de kunst van grenzen verkennen. Hij laat de veter van het keurslijf vieren opdat de draagster vrij kan ademen; er wel voor wakend dat de boel niet begint te verzakken. ‘Ik leer de musici spontaan reageren, improvisatie is een essentieel onderdeel van het spel. Ze moeten de vrijheid nemen de muziek in te vullen zoals ze dat op het moment zelf bedenken. Versieringen en trillers toevoegen. Dat soort dingen.’  

Opvolger van Bach
Dirigent, organist en hoogleraar Ton Koopman is voorzitter van het Internationale Buxtehude Gesellschaft en artistiek directeur van het Franse muziekfestival Itinéraire Baroque. In 2006 ontving hij van de stad Leipzig de Bach-prijs, in 2012 werd hem de Buxtehude-Preis van de stad Lübeck uitgereikt en in 2014 kreeg hij de Bach-prijs van de Royal Academy of Music in Londen. Een recente kroon op zijn werk was de toekenning van de Edison Oeuvreprijs in 2017. Afgelopen mei benoemde het bestuur van het Bach-Archiv Leipzig onder leiding van de burgemeester Burkhard Jung, Ton Koopman tot zijn voorzitter. Leipzig is de stad waar Johann Sebastian Bach het grootste deel van zijn leven doorbracht. Deze internationaal gerenommeerde instelling laat het leven, het werk en de invloed van deze, volgens Koopman en vele anderen, geniaalste componist ooit onderzoeken en zijn erfenis veiligstellen. Als Bach destijds al een archief zou hebben gehad, dan was Ton Koopman nu zijn opvolger.  

DRIE MAAL HOERA | BACH-HAYDN-BRAHMS AB ORCHESTRA | AB CHOIR | MUSICI |